Cấu tạo dây thun may mặc luôn gồm hai lớp: một lõi đàn hồi bên trong tạo lực co giãn, và một lớp vỏ sợi dệt bên ngoài bọc lấy lõi đó, quyết định độ bền và cảm giác chạm tay. Lõi thường là cao su hoặc sợi spandex, còn lớp vỏ dệt theo kiểu dệt thoi, dệt kim hay dệt bện mới là thứ quyết định thun cứng hay mềm, giữ bản hay dễ quăn mép. Hiểu đúng hai phần này không phải để nói cho oai, mà để bạn chọn đúng loại cho đúng vị trí may. Chọn nhầm, nhẹ thì thun nhanh chùng sau vài lần giặt, nặng thì cả lô hàng bị trả vì đường viền hay cạp quần mất form.
Hai lớp trong cấu tạo dây thun: lõi đàn hồi và vỏ sợi dệt
Nói dễ hình dung, dây thun giống một sợi dây có ruột và có áo. Ruột bên trong là phần tạo lực kéo giãn rồi kéo lại, áo bên ngoài là phần bạn nhìn thấy, sờ thấy và may vào sản phẩm.
| Lớp | Vật liệu thường gặp | Vai trò |
|---|---|---|
| Lõi đàn hồi | Cao su (latex) hoặc sợi spandex | Tạo lực co giãn, kéo dây thun trở lại hình dạng ban đầu sau khi giãn |
| Vỏ bọc sợi dệt | Polyester, nylon hoặc cotton | Bảo vệ lõi khỏi ma sát, nhiệt và mồ hôi, quyết định độ bền, cảm giác chạm tay và giữ bản thun ổn định |
Giữa cao su và spandex, cái nào bền hơn? Còn tùy môi trường dùng, không phải cứ đắt hơn là bền hơn trong mọi trường hợp. Cao su tự nhiên co giãn mạnh ngay từ đầu và giá mềm, nhưng khá nhạy với mồ hôi, nắng và hóa chất giặt tẩy, dùng lâu dễ giòn và mất đàn hồi. Sợi spandex chịu mồ hôi, hóa chất và nhiệt độ giặt sấy tốt hơn hẳn, hợp với những vị trí tiếp xúc trực tiếp da hoặc thường xuyên ẩm ướt.
Một tình huống khá quen ở nhóm hàng đồ bơi là xưởng lấy thun dệt kim giá tốt để viền ống quần bơi, không để ý phần lõi bên trong là cao su thường thay vì spandex. Vài đợt khách mặc xuống hồ có clo, viền bắt đầu cứng dần rồi giòn, kéo nhẹ đã thấy rạn, sản phẩm bị trả về vì viền chảy xệ dù vải thân áo vẫn còn mới nguyên. Xưởng phải đổi sang lõi spandex đúng cho dòng đồ bơi thì viền mới giữ được độ đàn hồi qua nhiều lần ngâm nước hồ. Cùng là thun dệt kim mềm mại như nhau, nhưng lõi khác chất liệu thì độ bền trong môi trường hóa chất khác hẳn.
Chất liệu lõi quyết định độ bền theo môi trường sử dụng, còn cách dệt lớp vỏ bên ngoài mới quyết định thun cứng hay mềm, đứng form hay dễ tuột. Phần tiếp theo sẽ nói rõ ba kiểu dệt phổ biến khác nhau ở đâu.
Ba kiểu dệt quyết định dây thun cứng hay mềm, đứng form hay dễ tuột
Cùng một lõi đàn hồi, nhưng dệt theo kiểu khác nhau thì dây thun ra tính cách hoàn toàn khác. Ba kiểu dệt phổ biến trong ngành may là dệt thoi, dệt kim và dệt bện, mỗi kiểu hợp một nhóm vị trí riêng.
| Kiểu dệt | Đặc điểm cấu tạo | Hợp vị trí |
|---|---|---|
| Dệt thoi | Sợi dọc và sợi ngang đan vuông góc, khóa chặt lõi, bản không co hẹp khi kéo căng | Cạp quần âu, quần jean, đồ bảo hộ, vị trí cần đứng form và chịu lực |
| Dệt kim (móc) | Sợi đan thành vòng lặp liên hoàn, mềm, thoáng, không tưa mép khi cắt ngang | Đồ lót, đồ bơi, đồ thể thao, khẩu trang, vị trí sát da |
| Dệt bện | Sợi đan chéo quấn quanh lõi theo lực ma sát, bản co hẹp lại khi kéo căng | Luồn nẹp kín, gấu áo, vị trí không đâm kim xuyên qua thun |
Vậy cứ chọn dệt thoi cho chắc ăn ở mọi vị trí có được không? Không. Dệt thoi đanh và dày, may vào chỗ cần mềm sát da như khẩu trang hay đồ lót sẽ cấn và khó chịu. Thun dệt kim mềm mại như áo thun bạn hay mặc ở nhà, còn thun dệt thoi đanh chắc như dây nịt vải, ít giãn ngang hơn hẳn. Nếu là chúng tôi, với những vị trí không cần giữ form, chúng tôi vẫn chọn dệt kim trước, vì vừa mềm tay vừa tiết kiệm hơn dệt thoi mà không mất công năng cần thiết.
Riêng dệt bện có một điểm nhiều xưởng không để ý lúc cắt may: kiểu dệt này chỉ giữ lõi bằng lực ma sát của các sợi đan chéo, không khóa chặt như dệt thoi hay dệt kim. Nó nhạy y như sợi dây tai nghe để trong túi quần, chỉ cần đứt một chỗ là cả đoạn quanh đó rối và lỏng dần.
Ở nhóm hàng luồn nẹp gấu áo khoác, có xưởng chọn thun dệt bện vì giá rẻ và luồn gọn trong đường ống hẹp. Lúc cắt bớt chỉ dư sát mép nẹp, thợ lỡ phạm luôn vào một điểm của dải thun. Chỉ một chỗ đứt sợi bên ngoài, cả đoạn xung quanh lỏng lẻo dần đúng như cách dệt bện hoạt động, gấu áo bên đó phồng to hơn bên còn lại. Xưởng phải tháo nẹp thay cả đoạn mới cân đối lại được. Thun dệt bện tiết kiệm chi phí thật, nhưng thợ cắt phải tránh xa mép thun, không phải chất liệu nào rẻ hơn cũng ít rủi ro hơn.
Từ cấu tạo suy ra: vị trí nào nên dùng thun nào
Ghép hai phần lõi và kiểu dệt lại, bạn tự trả lời được phần lớn câu hỏi nên dùng thun gì cho vị trí này. Dưới đây là cách chọn nhanh theo đúng cấu tạo vừa nói ở trên.
- Hợp nếu: vị trí cần giữ form và chịu lực nhiều như cạp quần jean, quần âu, đồ bảo hộ thì nên dùng dệt thoi lõi cao su hoặc spandex bản dày, vị trí sát da và đóng mở liên tục như đồ lót, đồ bơi, khẩu trang, đồ thể thao thì hợp dệt kim lõi spandex vì mềm và chịu mồ hôi tốt, vị trí luồn kín không bị đâm kim như nẹp gấu áo hay dây rút thì dùng dệt bện để tiết kiệm chi phí.
- Nên cân nhắc loại khác nếu: vị trí vừa cần giữ form vừa phải mềm sát da thì khó có loại nào đáp ứng cả hai, nên ưu tiên yêu cầu quan trọng hơn, môi trường thường xuyên tiếp xúc hóa chất, clo hoặc mồ hôi nhiều thì nên tránh lõi cao su thường, chuyển sang spandex, vị trí có đường may cắt ngang gần mép thì nên tránh dệt bện, đổi sang dệt kim hoặc dệt thoi ít nhạy với vết cắt hơn.
Biết là bạn muốn chọn thun dệt kim mỏng cho rẻ và dễ may. Với phần lớn vị trí thông thường thì đúng. Với cạp quần jean hay đai đồ bảo hộ cần đứng form thì đừng, vì dệt kim không có lực khóa ngang như dệt thoi, dùng lâu dễ quăn mép.
Khẩu trang vải cũng dùng thun dệt kim mềm ở quai đeo, và câu hỏi khách sỉ hay đặt ngược lại là dây thun đeo khẩu trang dùng lâu có còn êm tai không, đáp án nằm ở đúng lớp vỏ dệt và lõi bên trong vừa nói ở trên.
Lỗi thường gặp khi may và bảo quản làm hỏng cấu tạo dây thun may mặc
Chọn đúng loại theo cấu tạo mới là một nửa câu chuyện, nửa còn lại nằm ở khâu may và bảo quản. Rất nhiều lô hàng hỏng không phải vì thun kém, mà vì cách xử lý làm hỏng đúng phần cấu tạo bên trong.
Có xưởng may cạp quần thể thao dùng chung một loại kim với các đường may vải thường, không đổi sang kim đầu bi cho đoạn có thun. Mũi kim nhọn đâm trúng ngay lõi đàn hồi ở vài điểm, lúc may đường chỉ vẫn phẳng phiu bình thường nên không ai để ý. Sau vài lần giặt, đúng những điểm đó cạp chùng hẳn so với phần còn lại, kéo tay là thấy lệch lực rõ ràng. Đổi qua kim đầu bi cho tất cả đường may có thun thì lỗi này hết hẳn. Thun hỏng không phải lúc nào cũng do chọn sai loại, có khi do kim may đâm trúng lõi mà mắt thường không thấy ngay lúc may.
- Kim may sai loại: dùng kim mũi nhọn thông thường cho đoạn có thun dễ đâm đứt lõi bên trong, nên đổi sang kim đầu bi (đầu kim tròn thay vì nhọn) cho các đường may qua thun.
- Cắt sát mép dệt bện: cắt chỉ dư hoặc xén vải quá gần mép thun dệt bện dễ phạm vào dải thun, làm lỏng cả đoạn xung quanh.
- Ủi hoặc sấy nhiệt cao trực tiếp lên thun: nhiệt cao làm lõi cao su hoặc spandex xuống cấp nhanh hơn, nên ủi cách lớp vải hoặc tránh ủi trực tiếp lên vị trí có thun.
- Bảo quản nơi ẩm nóng lâu ngày: giữ dây thun nơi khô mát, tránh nắng gắt và nhiệt cao, đúng như cách bảo quản phụ liệu may mặc chúng tôi vẫn khuyên, là cách đơn giản nhất để lõi đàn hồi không xuống cấp sớm trước khi kịp đưa vào chuyền may.
Cái này còn tùy độ dày vải và tay nghề thợ ở xưởng bạn, chúng tôi không đoán được chính xác mức nhiệt an toàn cho từng loại máy ủi. Nguyên tắc chung vẫn là càng ít nhiệt trực tiếp lên thun càng tốt.
Biết cấu tạo là bước đầu, bước tiếp theo là chọn đúng mã thun đang có sẵn cho vị trí bạn cần. Phụ Liệu May PHT sản xuất trực tiếp tại nhà máy nhiều loại thun dệt kim và dệt thoi, hàng sẵn kho nên bạn không phải chờ lâu giữa lúc chuyền đang chạy đơn.
Xem các loại dây thun đang có để đối chiếu với vị trí may của bạn, hoặc gửi Zalo 0972.245.746 kèm ảnh mẫu đang dùng, kiểu dệt đang cần (dệt kim, dệt thoi hay dệt bện), bản rộng và số lượng dự kiến. Chúng tôi tư vấn đúng loại theo cấu tạo dây thun may mặc trước, để bạn không phải đổi hàng giữa chừng vì chọn nhầm.
