Dây thun bện là loại thun được tạo ra bằng cách bện chéo các sợi bọc quanh một lõi đàn hồi bên trong, nhận diện qua các đường gân nổi song song hoặc vân xương cá chạy dọc thân dây. Thun bện bám ma sát rất tốt và tự co hẹp bản khi kéo căng nên luồn qua ống nẹp hẹp rất nhanh, nhưng lại kỵ kim may đâm xuyên và dễ xoắn mép ở những vị trí bản rộng. Chọn đúng vị trí thì tiết kiệm cả công lẫn tiền, thợ luồn nhanh và hàng bám chắc trong ống nẹp suốt vòng đời sản phẩm. Chọn sai thì lô hàng bung xoắn hoặc mất đàn hồi ngay chỗ đường kim, khách trả lại là chuyện thường gặp. Bài này giúp bạn nhận ra dây thun bện ở đâu, hợp vị trí nào và tránh đúng những lỗi hay gặp khi đặt loại thun này.
Dây thun bện khác dệt kim, dệt thoi ở đâu?
Nhìn thân dây là biết ngay: dệt kim mềm mịn ít gân, dệt thoi phẳng đanh chắc, còn thun bện có gân nổi chạy dọc rõ rệt. Bảng dưới đây so sánh nhanh ba kiểu dệt trên vài tiêu chí bạn cần khi chọn phụ liệu cho một vị trí may cụ thể.
| Tiêu chí | Thun bện | Thun dệt kim | Thun dệt thoi |
|---|---|---|---|
| Bề mặt nhận diện | Gân nổi song song hoặc vân xương cá | Mềm mịn, ít gân | Phẳng, đanh chắc |
| Biến đổi bản khi kéo căng | Co hẹp rõ theo chiều ngang | Gần như giữ nguyên bản | Hầu như không đổi bản |
| Chịu kim may xuyên qua | Kém, dễ mất đàn hồi tại chỗ kim đâm | Tốt, kim lách qua vòng sợi | Tốt, mật độ sợi dày giữ chắc lõi |
| Chống xoắn mép ở bản rộng | Thấp, dễ cuộn gập | Trung bình | Cao, gần như không cuộn |
| Vị trí điển hình | Viền tay áo bồng, gấu áo gió, cổ áo, khẩu trang, dây buộc | Đồ lót, đồ trẻ em, đồ thể thao nhẹ | Lưng quần bản lớn, cạp jeans, quai túi cần đứng dáng |
Bảng so sánh cho cái nhìn nhanh, nhưng để biết vì sao thun bện ứng xử khác hẳn hai kiểu kia, cần nhìn vào bên trong cấu tạo của nó.
Cấu tạo dây thun bện: lõi đàn hồi bọc trong lớp sợi bện chéo
Một sợi thun bện luôn có hai phần tách bạch. Bên trong là lõi đàn hồi, thường làm từ cao su hoặc sợi spandex, chịu trách nhiệm co và hồi. Tên gọi thật ra không có gì bí ẩn, bện là bện, giống hệt cách bện một sợi dây thừng nhỏ, chỉ khác là bện quanh một lõi cao su thay vì bện đặc. Bên ngoài là các sợi bện, thường là cotton hoặc polyester, đan chéo qua lại quanh lõi theo đường xoắn ốc thay vì móc vòng như dệt kim hay đan vuông góc như dệt thoi. Cơ chế co giãn của dây thun nói chung đến từ chính lõi cao su hay spandex bên trong, còn cách lớp sợi ngoài bọc quanh lõi mới quyết định thun đó thuộc kiểu dệt kim, dệt thoi hay bện. Lớp sợi bện bảo vệ lõi khỏi ma sát, đồng thời tạo ra các đường gân nổi giúp thun bám chắc vào mặt trong đường nẹp vải, không bị trôi tuột trong lúc mặc hay giặt.
Chính cách các sợi này nằm chéo góc quanh lõi lại tạo ra đặc tính lạ nhất của thun bện, đó là co hẹp bản ngay khi kéo căng.
Vì sao dây thun bện co hẹp bản khi kéo căng?
Kéo một đoạn thun bện, bạn sẽ thấy bản dây hẹp lại rõ rệt so với lúc chưa kéo. Đây không phải lỗi, mà là đặc tính hình học của kiểu bện: các sợi bọc ngoài nằm chéo góc so với chiều dài dây, không vuông góc như dệt thoi. Khi lực kéo dọc trục tăng, góc bện thu hẹp lại để nhường chỗ cho chiều dài giãn ra, kéo theo bản dây hẹp bớt. Cái lợi rất thực tế: thun bện luồn qua ống nẹp hẹp nhanh hơn hẳn hai kiểu dệt kia, thợ không phải vật lộn kéo dây qua khe chật. Cái hại thì bạn cũng nên biết trước, chính vì bản dễ đổi hình mà thun bện dùng cho lưng quần bản lớn thường bị vặn xoắn hoặc gập đôi ở mép, mặc vài lần là mất phom.
Ca hay gặp là xưởng áo gió chọn thun bện bản rộng cho gấu áo vì tưởng bện nào cũng giống nhau, chỉ khác độ dày. Mặc và giặt vài lần, mép gấu bắt đầu vặn xoắn từng đoạn, mất phom ngay chỗ dễ nhìn nhất trên áo. Xưởng phải tháo cả gấu ra thay bằng thun dệt thoi bản tương đương, tốn thêm một lượt cắt và may lại. Bài học ở đây rất ngắn: bản càng rộng, thun bện càng dễ lộ điểm yếu chống xoắn mép.
Vậy mọi vị trí bản rộng đều phải bỏ hẳn thun bện? Không hẳn. Bản vừa và hẹp thun bện vẫn ổn, chỉ khi bản thật rộng như lưng quần mới cần đổi sang dệt thoi. Nếu là chúng tôi, chúng tôi sẽ dành thun bện cho các chi tiết bản hẹp cần luồn nhanh, còn lưng quần hay cạp bản rộng cần đứng dáng thì nên đổi sang dây thun dệt kim, dệt thoi bản dày hơn.
Dây thun bện hợp và không hợp vị trí nào?
Biết trước vị trí nào hợp và vị trí nào nên tránh giúp bạn khỏi phải tháo ra may lại giữa chừng đơn hàng.
- Hợp nếu: vị trí bản hẹp, cần luồn nhanh qua ống nẹp kín như viền tay áo bồng, gấu áo gió, cổ áo, dây buộc tóc, dây rút mỏng.
- Hợp nếu: chi tiết cần bám chắc vào mặt trong đường nẹp, ít bị kéo giật mạnh, ví dụ quai đeo tai khẩu trang hoặc dây chần đồ bảo hộ nhẹ.
- Nên cân nhắc loại khác nếu: vị trí cần đứng dáng ở bản rộng như lưng quần hoặc cạp váy, vì đây là chỗ dệt thoi giữ form tốt hơn nhiều.
- Nên cân nhắc loại khác nếu: đường may cần chần chỉ trực tiếp xuyên qua thân thun, vì kim dễ làm hỏng lõi bện.
Chọn đúng vị trí vẫn chưa đủ, khâu may cũng quyết định thun bện sống được bao lâu trên sản phẩm.
Vì sao không nên may kim xuyên trực tiếp qua thân dây thun bện?
Có nên chần chỉ thẳng qua thân thun bện cho nhanh việc không? Không. Mũi kim đâm qua thân thun bện thường cắt đứt vài sợi bện bảo vệ hoặc chạm thẳng vào lõi cao su đang chịu sức căng. Sợi lõi bị hở liền co giật về hai đầu ngay chỗ mũi kim, và đoạn đó mất luôn khả năng đàn hồi dù phần còn lại của dây vẫn tốt. Nhìn bằng mắt thường, vị trí đó sẽ hơi phồng hoặc gợn sóng, sờ vào thấy cứng hơn hẳn xung quanh.
Ca quen thuộc là xưởng đồ ngủ may thêm một đường chần ngang giữa thân thun cho chắc, nghĩ vậy là xong việc nhanh gọn. Biết là bạn muốn tiết kiệm một bước, nhưng đúng chỗ đường chỉ đó, sau vài lần giặt thun chùng hẳn xuống trong khi hai bên vẫn săn, quần mặc vào lệch hẳn một bên. Xưởng phải tháo bỏ đường chần, chuyển sang may bọ thưa ở hai đầu mút và để thân thun nằm tự do trong ống nẹp. Bài học: điểm cố định thun bện luôn nên ở hai đầu, không ở giữa thân.
Cách làm đúng là để thân thun bện nằm tự do trong ống nẹp kín, chỉ cố định ở hai đầu mút bằng đường may bọ thưa hoặc zíc zắc phân tán lực, tránh dồn hết lực đâm kim vào một điểm. Với lưng quần hay cạp cần thêm điểm giữ ở giữa, cân nhắc chuyển sang thun dệt kim hoặc dệt thoi, hai kiểu này chịu kim may tốt hơn hẳn vì lõi cao su được mật độ sợi dày bao bọc chắc.
Tránh được lỗi kim may là tránh được lỗi lớn nhất, nhưng còn vài lỗi khác cũng đáng nhớ trước khi đặt hàng.
Lỗi thường gặp khi dùng dây thun bện và cách tránh
- Nhiệt độ cao: bàn ủi hoặc máy sấy áp trực tiếp lên thun bện làm lõi cao su giòn hoặc nhão nhanh hơn bình thường, nên ủi cách một lớp vải, tránh áp nhiệt thẳng lên thân thun.
- Hóa chất tẩy mạnh: xà phòng có tính oxy hóa cao ăn mòn lớp sợi bọc, đẩy nhanh lão hóa lõi bên trong, hàng tiếp xúc nước hồ bơi hoặc nước biển thường xuyên nên hỏi rõ khi đặt hàng thay vì chọn đại một loại thun bện thông thường.
- Đặt lại theo trí nhớ: mỗi lô nhuộm có dung sai màu tự nhiên, nên giữ mẫu chuẩn đối chiếu thay vì đặt lại chỉ bằng mô tả miệng.
Ca hay gặp là xưởng đồ bơi lấy thun bện vốn dùng cho quần áo mặc nhà để làm dây buộc quanh eo áo tắm cho tiết kiệm, không hỏi kỹ khả năng chịu clo và muối. Ngâm nước hồ bơi một thời gian, dây bắt đầu chảy nhão và mất lực co, khách trả cả lô vì áo bơi tụt eo. Độ bền cụ thể còn tùy môi trường nước, tần suất dùng và cách bảo quản, chúng tôi không đoán được từ xa, nên cứ nói rõ mục đích dùng khi hỏi giá để được tư vấn đúng hướng thay vì đoán mò.
Nắm được các lỗi trên, việc còn lại là chọn đúng nơi hiểu rõ từng kiểu dệt để hỏi khi bạn còn phân vân.
Phụ Liệu May PHT sản xuất trực tiếp tại nhà máy Khánh Hòa và cung cấp nhiều kiểu dệt thun cho xưởng may, xưởng balo túi xách trên toàn quốc, hàng sẵn kho và giao toàn quốc. Nếu chưa chắc dây đang dùng là thun bện, dệt kim hay dệt thoi, cứ chụp ảnh mẫu gửi qua Zalo 0972.245.746 kèm vị trí may định dùng, bản rộng và số lượng dự kiến, nhìn mẫu là gọi tên và tư vấn đúng loại ngay. Cần mẫu đối chiếu trước khi lên đơn số lượng lớn, hoặc muốn hỏi hàng cho đồ bơi, đồ xuất khẩu, cứ nhắn kèm địa chỉ nhận hàng và thời hạn cần gấp để PHT sắp lịch giao cho kịp tiến độ chuyền.
