Muốn may viền bằng dây xương cá cho mép gọn, phẳng và ít cộm, bạn tận dụng hai biên dệt liền của dây để khỏi gấp mép dây, gọt so le mép vải trong lòng viền, may hai bước với dây thả lỏng rồi ép nếp bằng hơi nước. Cách này hợp mép thẳng và mép cong thoải như nẹp áo, miệng túi, mép tạp dề; mép cong gắt như vòng nách thì dây xương cá không ôm được. Làm sai một khâu là viền nổi gờ ra mặt phải, gợn sóng sau lần giặt đầu hoặc cộm cứng ở góc, và thường chỉ sửa được bằng cách tháo chỉ.
Cách may viền bằng dây xương cá nào ít cộm nhất?
Ít cộm nhất là cách bọc hai bước: may một nửa dây vào mặt phải, lật nửa còn lại ra sau rồi chặn bằng đường lọt khe hoặc khâu tay, vì dây chỉ gập một lần quanh mép và không có mép gấp thừa. Lý do nằm ở biên dệt liền: dây cắt từ vải phải gấp hai mép vào trong để giấu sợi tưa, còn dây xương cá dùng phẳng được nên mỗi mặt viền chỉ một lớp dây.
| Kiểu viền | Cách làm | Độ cộm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bọc hai bước | May nửa dây vào mặt phải, lật bọc ra sau, chặn lọt khe hoặc khâu tay | Thấp nhất | Nẹp áo, mép áo khoác không lót, hàng không muốn lộ đường diễu |
| Gập đôi may một đường | Gập dây theo chiều dọc kẹp mép vải, may diễu một đường từ mặt trên | Trung bình | Mép tạp dề, túi vải, chuyền may số lượng có cữ cuốn viền |
| Ốp làm lai | May dây chồng lên mép vải thô, lật vào trong rồi chặn lai | Thấp, mặt trong lộ dây | Gấu váy, lai quần vải dày thay cho gấp mép hai lần |
Bản dây quyết định mép vải được chừa bao nhiêu. Bọc gập đôi thì mặt viền bằng khoảng nửa bản dây, nên dây 10-12 mm cho mặt viền 5-6 mm và mép vải trong lòng viền không được dài hơn mức đó. Bọc hai bước thì dây cần rộng khoảng ba lần mặt viền. Vì vậy dây viền 10mm hợp kiểu gập đôi trên vải mỏng, còn bản 15-25 mm hợp kiểu hai bước và vải dày như canvas, denim.
Chuẩn bị mép vải thế nào trước khi may viền dây xương cá?
Trước khi may viền dây xương cá, mép vải cần được gọt so le, ủi phẳng các đường may cắt ngang và cắt sạch sợi tưa, vì độ cộm phần lớn sinh ra từ thứ nằm trong lòng viền chứ không phải từ dây. Bọc một đường ráp là dồn hai lớp mép vải và hai lớp dây vào vài milimet.
Gọt giật cấp là cách giảm cộm hiệu quả nhất: lớp mép sát mặt ngoài giữ gần bằng bề rộng viền, lớp phía trong gọt còn khoảng một nửa, ví dụ 6 mm và 3 mm. Độ dày giảm theo bậc nên dây nằm êm, khi ủi không in gờ ra mặt phải. Gọt thêm thì tốn công, và với vải mỏng như poplin, bỏ bước này thường vẫn ổn. Kaki, canvas, denim thì nên giữ, vì hai lớp dày cắt bằng nhau chính là cái gờ bạn sờ thấy dọc viền. Chỗ đường ráp sườn hay ráp vai cắt qua mép viền cũng cần ủi tẽ thật phẳng và cắt xéo góc mép trước khi bọc.
Dây cotton chưa xử lý co có thể co sau lần giặt đầu và kéo mép vải dúm theo, nên hãy tính trước chênh lệch độ co giữa dây xương cá cotton và polyester với vải thân.
Mép cong gắt như vòng nách, cổ trước sâu thì đổi sang dây viền chéo bias. Mép cong thoải vẫn viền được, và dây cotton ủi hơi cho uốn nhẹ theo dáng rập trước khi may sẽ nằm phẳng hơn.
Các bước may viền dây xương cá hai bước cho mép phẳng
May viền dây xương cá hai bước gồm năm việc: đặt dây, may đường bản lề, ủi, lật bọc và chặn mặt sau. Cách này lâu hơn may một đường nhưng mép ít lệch, vì mỗi bước chỉ khoá một việc.
- Đặt dây: úp mặt phải dây lên mặt phải sản phẩm, biên dây trùng mép vải đã gọt. Ghim hoặc kẹp, để dây nằm tự nhiên chứ không kéo cho thẳng.
- May đường bản lề: may thẳng cách mép đúng bằng bề rộng viền muốn có, ví dụ 6 mm, dùng cữ trên chân vịt để giữ cự ly đều.
- Ủi dây ngửa ra: ủi dây lật khỏi đường may cho thẳng nếp rồi mới gập. Bỏ bước này thì mép viền dễ phồng tròn.
- Lật bọc ra mặt sau: gập dây ôm sát mép vải, kéo nửa còn lại về mặt trái sao cho biên dây phủ qua đường bản lề ít nhất 1-2 mm, rồi ủi ép.
- Chặn mặt sau: may lọt khe từ mặt phải, kim đi đúng rãnh đường bản lề và bắt biên dây phía sau. Hàng cần mặt phải sạch chỉ thì khâu vắt giấu chỉ bằng tay, mỗi mũi hớt một hai sợi vải nền.
Có cần khâu tay không? Với hàng may chuyền thì không, vì đường lọt khe làm kỹ gần như không thấy từ mặt phải. Xưởng chạy số lượng thường lắp cữ cuốn viền lên máy một kim; với dây xương cá, chọn loại cữ cho dây phẳng không gấp mép để giữ lợi thế biên dệt liền.
Kim, chỉ và mũi may khi may viền dây xương cá
May viền dây xương cá trên vải dệt thoi nên dùng kim mũi nhọn cỡ 80/12-90/14, mũi may dài khoảng 2,5 mm và chỉ trên căng vừa đủ khoá mũi. Ba thông số này quyết định viền mềm hay cứng như nẹp nhựa, vì mặt dệt chéo của dây khá chặt.
- Kim mũi nhọn: kim nhọn chẻ qua sợi dứt khoát, còn kim mũi bi dễ đẩy dồn mảng sợi xuống lỗ mặt nguyệt thành vệt lồi lõm.
- Mật độ mũi: vải trung bình như cotton, linen chạy khoảng 10-12 mũi mỗi inch, tức mũi dài 2,1-2,5 mm; denim, canvas giãn ra 8-10 mũi. Mũi dày quá thì lỗ kim cắt sợi và viền cứng lại, thưa quá thì dây dễ lật mép.
- Sức căng chỉ: chỉ trên căng quá kéo hai biên dây cụp vào thành rãnh lõm, sờ thấy cộm dù mép đã gọt. Nới dần đến khi điểm thắt nút nằm giữa các lớp.
- Chân vịt có gờ dẫn mép: gờ trượt theo biên dây giữ đường kim cách biên đều 1-2 mm.
Trước khi chỉnh cả chuyền, hãy may thử khoảng 20-30 cm trên chính vải thân. Với Phúc Hưng Thịnh, đây là bước không nên bỏ: cùng thông số nhưng mỗi máy, mỗi lô vải cho kết quả hơi khác, và chỉ đoạn may thử mới cho biết máy của bạn cần chỉnh tới đâu.
May viền dây xương cá qua góc vuông và chỗ nối đầu dây
Góc vuông và mối nối là hai chỗ viền dây xương cá dễ cộm nhất, vì dây không giãn nên phần dư phải gấp chồng lên nhau. Gấp vát góc 45 độ và nối chéo dàn phần dư ra một đường chéo thay vì dồn vào một điểm.
Gấp vát góc vuông
May cạnh thứ nhất, dừng cách góc đúng bằng bề rộng viền, lại mũi rồi rút vải ra. Hất dây ra ngoài thành góc vuông với đường vừa may để tạo nếp chéo 45 độ ở đỉnh góc, miết chết nếp. Giữ nếp, gập dây ngược xuống trùng cạnh thứ hai và may tiếp từ đỉnh góc. Khi lật ra mặt sau, hai nếp chéo tự ôm nhau thành góc vát kín, phần dư nằm thành tam giác mỏng.
Nối đầu dây trên đường viền khép kín
Chồng hai đầu dây gấp vuông lên nhau ở cổ tay áo hay miệng túi ống là nhanh, nhưng chỗ đó dày gấp ba. Gọn hơn là chừa hở 5-7 cm, đặt hai đầu dây vuông góc với mặt phải úp vào nhau, may theo đường chéo 45 độ, cắt phần tam giác thừa chừa mép khoảng 5 mm, ủi tẽ rồi may nốt đoạn hở. Dây dày thì đặt mối nối ở chỗ khuất như sát đường ráp sườn.
Vì sao may viền dây xương cá xong vẫn cộm hoặc gợn sóng?
Viền dây xương cá vẫn cộm hoặc gợn thường do dây bị níu lúc may, vải bị đẩy giãn, mép trong lòng viền quá rộng hoặc dây co sau giặt.
- Dây bị níu khi may: dây không giãn nhưng bị níu tay hay kẹt ở cữ thì vẫn chạy căng hơn vải, ra khỏi máy là mép dúm thành sóng. Để cuộn dây nhả tự do và để răng cưa tự kéo.
- Vải bị đẩy giãn: vải mềm bị đẩy dài hơn dây thì viền gợn ở phía vải. Giảm lực ép chân vịt hoặc dùng chân vịt kéo đều hai lớp.
- Mép trong lòng viền quá rộng: vải dồn trong lòng dây làm viền phồng tròn. Gọt lại theo bề rộng viền.
- Dây co sau giặt: viền phẳng lúc giao mà dúm lại sau lần giặt đầu là dấu hiệu dây chưa xử lý co, không phải lỗi máy.
Sửa hết bốn lỗi trên mà viền vẫn hơi phồng thì có cần đổi sang dây mỏng hơn không? Thường là chưa, vì bước ép cuối mới quyết định viền xẹp hay không. Cách ép đúng là phun hơi đẫm lên đường viền, nhấc bàn ủi ra rồi đè ngay một khối gỗ phẳng không sơn, thợ gọi là thanh gỗ ép nếp, khoảng 10-15 giây. Gỗ giữ lực ép và hút hơi ẩm, sợi nguội lại lúc đang bị ép dẹt nên viền mỏng mà không phải ủi nóng lâu đến bóng mặt vải. Dây viền xương cá cotton ăn hơi nước nên ép cách này rất vào nếp.
Chưa chắc dây trong kho đủ bản để bọc thì cứ chụp mép cần viền cùng cuộn dây gửi Zalo 0972.245.746. Khi xin báo giá, ghi kèm chất liệu dây, bản rộng, màu hoặc ảnh vải thân, số mét dự kiến, nơi giao và hạn cần hàng. Phụ liệu may mặc Phúc Hưng Thịnh sản xuất tại nhà máy ở Khánh Hòa, giá sỉ tận xưởng, chiết khấu theo số lượng và gửi được mẫu đối chiếu trước đơn lớn.
Đơn túi vải hay tạp dề thường cần cả dây viền lẫn quai, và chọn cùng lúc trong nhóm dây đai may mặc giúp bạn so màu viền với quai ngay từ đầu.
